چرا به ریفلاکس معده دچار می شویم؟

1088 دفعه

شاید اسم بیماری ریفلاکس معده برای بعضی ها کمی عجیب و غریب برسد به بیان ساده تر می توان گفت همان سوزش سردل است که درست در ناحیه زیر قفسه سینه يا همان جناق احساس می‌شود. هر کسی یک بار در طول زندگیش ممکن است به ریفلاکس معده دچار شود. خیلی‌ها اصلاً متوجه آن نمی‌شوند و بقیه ممکن است چیزی شبیه سوزش سر دل احساس کنند. سوزش سر دل وقتی که مواد داخل معده به سمت بالا و داخل مری برمی‌گردند باعث تحریک مری می‌شوند، زیرا آن‌چه که در معده وجود دارد با اسید معده مخلوط شده است. اسید معده باعث ایجاد احساس سوزش می‌شود.

تا یك دهه پیش افراد زیادی با این بیماری آشنا نبودند، اما امروز به نظر می‌رسد بیشتر افراد حداقل مدتی علائم آن را تجربه كرده‌اند؛ چرا؟ گرچه ریفلاكس معده به دلایل زیادی ایجاد می‌شود و نمی‌توان تنها یك دلیل برایش برشمرد، اما به نظر می‌رسد عادت‌های نادرست غذایی و تغییر بیشتر سبك زندگی در دهه اخیر یكی از عوامل مهم ایجاد این بیماری است. وقتی عادت داریم غذاهایی چرب و آماده بخوریم یا پس از خوردن غذا بلافاصله یك لیوان چای داغ ، آب یا نوشابه می‌نوشیم، دراز می‌كشیم و... ناخواسته خود را در معرض بیماری‌های گوارشی، بخصوص ریفلاكس قرار می‌دهیم. با این حساب، چه به این بیماری مبتلا هستید و چه خود را سالم می‌پندارید، اما ناخوسته در معرض ابتلا به آن قرار دارید. همانطور که گفته شد ریفلاکس معده بیماری شایعی است که بیشتر ما حداقل یک بار به آن دچار شده ایم. اگر ماهیچه اسفنکتر که به مِری و معده وصل است نتواند کارش را درست انجام دهد، ممکن است باعث برگشتن غذا و اسید معده به داخل مری شود. این مشکل باعث ایجاد بیماری ریفلاکس معده خواهد شد.
ریفلاکس معده چیست؟

ریفلاکس معده
ریفلاكس معده یك بیماری فیزیولوژیكی و مزمن گوارشی است كه میلیون‌ها نفر از بچه‌ها و آدم بزرگ‌ها در سراسر دنیا به آن دچار هستند.در این بیماری اسید اضافی از معده به مری هنگامی كه غذای مصرفی بخوبی هضم نشده است برمی‌گردد. در شرایطی كه برگشت این اسید بیش از حد باشد و تحت درمان قرار نگیرد می‌تواند در دراز مدت موجب آسیب جدی به مخاط مری شود. این بیماری در اثر عواملی مانند وجود باكتری در روده، استرس و اضطراب زیاد، التهاب روده، سنگ كیسه صفرا یا ترشح بیش از حد اسید معده به وجود می‌آید. در این حالت اسید معده به سمت بالا یا به اصطلاح پشت جناغ سینه می‌رود و به مری و معده فشار وارد می‌كند. این فشار وارده معمولا به صورت سوزش پشت جناغ سینه بروز پیدا می‌كند؛ بنابراین افراد هنگام خوردن غذا سوزشی احساس می‌كنند كه در واقع همان بازگشت اسیدهایی است كه از معده به مری برمی‌گردند. یک نوع ماهیچه خاص به نام اسفنکتر به مِری و معده وصل است. اسفنکتر مثل یک دروازه عمل می‌کند که برای ورود غذا به سمت معده باز شده و سپس دوباره بسته می‌شود. باز و بسته شدن این دروازه باعث می‌شود که غذا و اسید معده به سمت مری برنگردند.
بر اساس پژوهش‌های انجام شده حدود یك پنجم افرادی كه به بیماری ریفلاكس معده مبتلا هستند، همزمان زخم معده یا بیماری اثنی‌عشر نیز دارند. همچنین حدود نیمی از آنها نیز مبتلا به «سندرم روده تحریك‌پذیر» هستند. تشخیص و درمان بیماری‌های همزمان تاثیر زیادی در درمان بیماری ریفلاكس معده دارد.
چه عواملی باعث ریفلاکس معده می شود؟
ـ پرخوری
ـ سریع غذا خوردن
ـ نجویدن كامل غذا
ـ خوردن غذا با استرس و اضطراب زیاد
ـ خوردن غذاهای تند، چرب و شور
ـ مصرف ادویه زیاد و سیب‌زمینی سرخ‌كرده
ـ مصرف انواع سس‌های چرب و پرنمك بخصوص سس‌های قرمز
ـ مصرف نان‌هایی كه خمیر آن بخوبی نمی‌پزد مانند نان باگت
ـ پوشیدن لباس‌های تنگ
ـ مصرف سیگار و الكل
ـ این بیماری می‌تواند به دلیل بیماری‌های ارثی، ژنتیكی یا محیطی نیز رخ دهد، براساس آمار 30 تا 40 درصد این بیماری مربوط به عوامل مادرزادی است و 60 تا70 درصد آن مربوط به عوامل محیطی مانند چاقی یا پرخوری
ـ مصرف غذاهای سنگین، زیرا باعث وارد آمدن فشار مضاعف به اسفنكتر تحتانی مری می‌شود.
ـ دراز كشیدن بلافاصله پس از صرف غذا
ـ بلندكردن اجسام سنگین یا خم‌شدن زیاد، زیرا به اسفنكتر فشار وارد می‌كند.
ـ حاملگی به علت فشار رحم به معده می‌تواند باعث ریفلاكس یا تشدید آن شود.
ـ چاقی بیش از حد
ـ یبوست به دلیل افزایش فشار درون روده و معده
ـ سفت بستن كمربند
بعضی از علائم و نشانه‌های بیماری ریفلاکس معده عبارتند از:
سوزش سر دل که شایع‌ترین علامت ریفلاکس معده است. احساس سوزش می‌تواند از قفسه سینه شخص شروع شده و به گلو و گردن او برسد و معمولاً به همراه حس یک مزه ترش اسیدی یا تلخ در دهان است.
خس‌خس سینه و سرفه. این اتفاق وقتی می‌افتد که اسید معده به داخل گلو برگشته و از آن‌جا به داخل نای‌ و ریه‌ بریزد. در چنین حالتی قفسه سینه درد گرفته و ممکن است قورت دادن غذا برای شخص سخت و حتی دردناک شود.
باد گلو یا آروغ زدن. باد گلو باعث خروج اسید و گاز معده می‌شود و اگر زیاد اتفاق بیفتد، می‌تواند یکی از نشانه‌های بیماری ریفلاکس معده باشد.
این ناراحتی‌ها ممکن است تا 2 ساعت طول بکشند. دراز کشیدن بعد ازغذا، پوشیدن لباس‌هایی با کمر تنگ و یا حتی خم شدن می‌تواند باعث بدتر شدن علائم بیماری بشود.
جلوگیری از ابتلا به ریفلاکس معده
اگر دچار بیماری ریفلاکس معده هستی، توصیه‌های زیر می‌تواند در کاهش علائم یا جلوگیری از آن‌ها به تو کمک کند:
• از غذاهایی که ممکن است برایت مشکل ایجاد کند، دوری کن.
• سعی کن تعداد وعده‌های غذاییت را بیشتر کنی و در عوض، در هر وعده کمتر غذا بخوری.
• درست قبل از رفتن به رختخواب غذا نخور. فاصله بین غذا خوردن و خوابیدن (یا دراز کشیدن) باید حدود 2 تا 3 ساعت باشد.
• موقع خوابیدن باید سرت کمی بالاتر از بدنت قرار بگیرد. استفاده از بالش شیب‌دار هم ایده خوبی است.
• لباس‌هایی که کمر تنگ دارند، نپوش. کمربندت را هم لازم نیست خیلی محکم ببندی.
• از دستورالعمل‌ها و توصیه‌های پزشکت با دقت پیروی کن. گاهی اوقات کم کردن وزن برای درمان ریفلاکس معده موثر است. اما به یاد داشته باش که هیچ‌وقت بدون مشورت با پزشک، یک رژیم غذایی را شروع نکنی.
• یک ایده جالب در این زمینه وجود دارد. تو می‌توانی یک دفترچه برای یادداشت علائم بیماریت داشته باشی و هر روز این علائم را یادداشت کنی تا ببینی که آیا از یک الگوی خاص پیروی می‌کند یا نه. آیا بعد از خوردن یک غذای خاص یا انجام یک فعالیت مشخص دچار علائم بیماری می‌شوی؟ اگر این‌طور باشد، به راحتی می‌توانی بفهمی که کدام غذاها و فعالیت‌ها مناسب تو هستند و کدام‌ها نیستند.
من ریفلاكس معده دارم؟
از مهم‌ترین علائم بیماری ریفلاكس معده درد سردل است. بیماران ممكن است این علامت را با علائم بیماری دیگری اشتباه بگیرند و خودسرانه و بدون نظارت پزشك درمان‌های نادرستی را در پیش بگیرند. تلخی دهان، ترشحات بزاقی، احساس گیر كردن غذا در گلو، تهوع صبحگاهی بخصوص در زنان، سرفه‌های مزمن، آسم و گلودرد از دیگر علائم شایع ریفلاكس هستند. این علائم ناشی از اختلال‌های گوارشی است كه افراد مبتلا هر از گاه آنها را تجربه می‌كنند. زمانی كه این علائم بیش از دو بار در هفته اتفاق بیفتد یا در زندگی روزمره اختلال ایجاد كند، فرد حتما باید به پزشك متخصص مراجعه كند؛ زیرا احتمال ابتلا‌ به بیماری ریفلاكس زیاد است.
ریفلاكس بچه‌ها

چرا به ریفلاکس معده دچار می شویم؟
دلیل اصلی ریفلاكس در نوزادان، سیستم گوارش نارس و نابالغ آنهاست. معمولا تشخیص ریفلاكس در كودكان دشوارتر است؛ زیرا هم ممكن است علائمی شبیه علائم بزرگسالان در آنها بروز كند یا با علائم دیگری ظاهر شود. به طور كلی علائمی مانند استفراغ‌های مكرر، سرفه، مشكلات تنفسی، گریه‌های پشت‌سرهم، كاهش وزن، كاهش اشتها و تنفس بدبو از علائم ریفلاكس در كودكان و نوزادان است. خوشبختانه بیماری ریفلاكس در بیشتر نوزادان پس از یك سالگی برطرف می‌شود و نیاز به درمان‌های طولانی‌مدت نیست.
سن ریفلاكس
این بیماری در تمام سنین مشاهده می‌شود؛ ولی با بالا رفتن سن، علائم این بیماری نیز بیشتر می‌شود. از جمله مواردی كه در سال‌های اخیر متخصصان گوارش با آن مواجه بوده‌اند، مراجعه زیاد جوانان به بیمارستان‌ها برای درمان این بیماری بوده است. علت بیماری ریفلاكس در بیشتر آنها، این است كه نسل جدید از مواد غذایی و آداب غذایی كه سال‌ها در ایران رواج داشته، پیروی نمی‌كنند و به دلایلی مانند گرفتاری‌های روزمره و... بیشتر به مصرف فست‌فودها و غذاهای آماده گرایش دارند؛ در نتیجه این بیماری در آنها بیشتر ایجاد می‌شود.
متهمی به نام استرس
افرادی كه استرس و اضطراب بیشتری دارند، بیش از دیگران دچار ریفلاكس معده می‌شوند. این افراد معمولا تندتر غذا می‌خورند و از چای زیاد و غذاهای ناسالم مانند فست‌فود بیشتر استفاده می‌‌كنند. در ضمن بعضی از پزشكان براین عقیده‌اند كه افرادی كه زودتر از دیگران خشمگین یا ناراحت می‌شوند، می‌توانند زمینه بروز این بیماری را افزایش دهند.
خواب و ریفلاكس
حدود سه تا چهار ساعت پس از غذا خوردن بیدار بمانید و نباید بلافاصله پس از خوردن غذا بخوابید. بیشتر پزشكان توصیه می‌كنند هنگام خواب سر را 30 درجه بالا ببرید تا اسید به معده برنگردد یا دردی را هنگام خواب برای بیماران ایجاد نكند. برای این كار می‌توانید سر تختخواب خود را 15 تا 25 سانتی‌متر بالاتر بیاورید. همچنین راه‌حل ساده‌تر این است كه می‌توانید زیر سر و شانه چند تا بالشت بگذارید. به‌طور كلی زاویه سر و بالش را طوری تنظیم كنید كه بیشترین احساس راحتی را داشته باشید.خوابیدن روی شکم ریفلاکس معده را تشدید می کند.
درباره عوارض خوابیدن روی شکم بیشتر بدانید...
راهکارهای پزشک برای تشخیص و درمان بیماری
دکتر تنها با شنیدن علائم و شرایط جسمی تو می‌تواند بگوید که دچار ریفلاکس معده شده‌ای یا نه. اما گاهی هم آزمایشاتی برای تشخیص مطمئن‌تر بیماری انجام می‌دهد. یکی از رایج‌ترین این آزمایشات اسمش بلع قرص باریُم یا عکس‌برداری اشعه ایکس از دستگاه گوارش فوقانی است. قبل از انجام این آزمایش تو باید یک مایع حاوی ماده‌ای به اسم باریُم را بخوری که البته ممکن است مانند گچ به نظر برسد اما خوش‌طعم است. سپس دکتر از یک دستگاه اشعه ایکس مخصوص استفاده می‌کند تا ببیند که باریُم چگونه تا مری و معده تو پایین می‌رود. باریم در عکس‌برداری اشعه ایکس قابل مشاهده است و می‌تواند تصویر واضحی از هرگونه ریفلاکس معده به دست بدهد.
در آزمایش دیگری که برای تشخیص این بیماری انجام می‌شود، یک لوله نرم و قابل انعطاف از طریق دهان یا بینی به داخل مری فرستاده می‌شود. این لوله به دستگاهی متصل است که می‌تواند میزان اسید موجود در انتهای پایین مری را اندازه گرفته و ثبت کند. اگر اسید از معده تو به داخل مری برگردد، این دستگاه افزایش میزان اسید در مری را نشان می‌دهد. این لوله چندین ساعت معمولاً حدود 24 ساعت در آن‌جا می‌ماند تا آزمایش تکمیل شود. شاید نگران احساسی باشی که این کار در تو ایجاد می‌کند. خوب، وارد کردن لوله به مری درد ندارد، اما ممکن است کمی احساس ناراحتی از ورود یک جسم خارجی به داخل بدنت داشته باشی. دکترها، پرستارها و همراهانت آن‌جا خواهند بود تا به تو کمک کنند كه حس بهتری موقع انجام آزمایش داشته باشی.
یک آزمایش دیگر هم هست که به دکتر نشان می‌دهد آیا محتویات معده به داخل ریه‌های تو برمی‌گردند یا نه. این آزمایش با یک دستگاه مخصوص انجام می‌‌شود تا مسیر مایع (شیر) خورده شده را در داخل مری و معده دنبال کند.
آندوسکوپی اسم یک آزمایش دیگر است که در آن دکتر از یک لوله باریک و نرم استفاده می‌کند. در انتهای این لوله یک دوربین فیلمبرداری خیلی‌خیلی کوچک نصب است که از داخل مری و معده تو فیلم می‌گیرد. موقع انجام این آزمایش به تو داروی بیهوشی داده می‌شود تا هیچ ناراحتی و دردی احساس نکنی.
راههای درمان ریفلاکس معده
برای درمان این بیماری، پزشک دستورالعمل‌هایی در مورد تغییر رژیم و عادت‌های غذایی و استفاده از دارو خواهد داد. داروهایی به اسم آنتی‌اسیدها می‌توانند برای درمان ریفلاکس معده مفید باشند. کار آن‌ها این است که مقدار اسید معده را کاهش می‌دهند. اما این داروها را فقط برای مدت کوتاهی باید استفاده کرد، زیرا دارای اثرات جانبی هستند (یعنی ممکن است به بدن آسیب برسانند) و به مدت طولانی هم نمی‌توانند مشکل را تحت کنترل داشته باشند.
برای مشکلات طولانی‌مدت، احتمالاً دکتر داروهای دیگری تجویز می‌کند که بعضی از آن‌ها اسید معده را کاهش می‌دهند و بعضی دیگر باعث تقویت ماهیچه‌های اسفنکتر شده و کمک می‌کنند که معده زودتر خالی شود. اگر هیچ‌کدام از این داروها موثر نبود، ممکن است بیمار برای درمان ریفلاکس معده به عمل جراحی نیاز داشته باشد، اما این کار همیشه هم لازم نیست.